Làm kiếp người ở thế gian, nếu quá thiện lương thì dễ bị lợi dụng, nếu quá khoan dung thì dễ bị bắt nạt. Trời đất vốn có đạo trung dung, vậy nên tất cả mọi thứ trên đời – kể cả thiện và nhẫn cũng cần cân bằng cho vừa đủ.
Từ bi phải có uy nghiêm
Từ thuở tấm bé, ai trong chúng ta cũng đều được giáo dục rằng: hãy nuôi dưỡng một tâm hồn thiện lương, một trái tim nhân hậu để đối đãi với người khác. Nhưng cuộc sống rất phức tạp, lòng tốt không phải lúc nào cũng được ghi ân và đền đáp. Đôi khi làm việc thiện một cách vô nguyên tắc không những không có kết cục tốt mà lại chiêu mời nhiều rắc rối; thậm chí là tiếp tay cho cái ác rồi dẫn đến tấn thảm kịch.
Triết gia Emerson đã từng nói rằng: “Lòng tốt cũng cần có lý trí, nếu không nó sẽ chẳng có tác dụng gì cả”. Thiện lương trong vô minh có thể dẫn động lòng tham của người khác, kẻ xấu từ đó mà lạm dụng sơ hở này để trục lợi cá nhân, làm ra nhiều điều xằng bậy.
Nếu sự từ bi không có chừng mực thì không nhận được sự kiêng nể từ bất kì ai cả, người xấu cứ vậy thoả sức phóng túng cái ác. Lòng tốt của con người thật sự rất đáng trân quý, vậy nên hãy để dành nó cho người thật sự xứng đáng.
Chính vì vậy; khi xuất tâm giúp đỡ người khác, cần minh bạch phân biệt được thiện và ác, tốt và xấu để mai này có thể sống một cách vô tư, hào sảng mà không phải áy náy lương tâm vì sự mù quáng của bản thân.
Người Á Đông chúng ta có một loại tâm là tâm cả nể, cái nhân tâm đó khiến cho chúng ta hay sợ mất lòng mọi người. Tuy nhiên, chúng ta không thể chỉ vì làm hài lòng người khác mà tiếp tay làm những điều lầm lỗi, bất chấp luân thường đạo lý.
Tích xưa có kể; Tăng Quốc Phiên là một vị văn sĩ, từ bé ông đã được giáo dục bằng triết lý của Nho gia nên khi lớn lên, ông rất mực nhân từ và coi trọng phẩm hạnh. Dù xuất thân là văn sĩ nhưng Triều đình lại cất nhắc ông làm một vị võ tướng, quanh năm dẫn quân chinh chiến dẹp loạn.
Trên chiến trường ác liệt; ông vẫn giữ nguyên thiên tính tốt đẹp của mình, lấy thiện đãi người và từ bi với vạn vật. Với người tốt thì ông nâng đỡ, với kẻ xấu ông vẫn độ lượng khoan dung. Nhưng sự dã tâm của quân thù đâu phải vì ông tha mạng cho chúng mà chúng sẽ không tàn sát quân của ông. Điều này đã khiến Tăng Quốc Phiên vô cùng phiền não.
Thấy vậy, một người bằng hữu vào sinh ra tử trên chiến trường đã nói với ông rằng: “Hãy giữ cho mình tấm lòng từ bi như Bồ Tát, nhưng khi gặp kẻ thập ác bất xá thì phải quyết liệt và uy nghiêm như sấm sét, tuyệt đối không được dung tha”.
Nghe xong, Tăng Quốc Phiên như bừng tỉnh. Về sau, ông đã lấy câu nói ấy của vị bằng hữu để nhắc nhở mình quy chính lại sự thiện lương chân chính.
Từ bi là cảnh giới của Thần Phật; nhưng ngay cả các đấng sinh mệnh tối cao cũng có “Nộ mục Kim Cang”. Thần Phật cũng chỉ cứu độ những người xứng đáng và còn có tâm ngộ đạo. Đồng thời; các ngài trừng trị cái ác và đề cao cái thiện, tuyệt đối bất dung với những kẻ không điều ác nào không dám làm.
Chính vì vậy; lương thiện và từ bi thì cũng cần phải có uy nghiêm. Đừng bao giờ nhân danh từ bi mà biến mình thành kẻ dung túng cho cái ác.
Nhẫn nại phải có chừng mực
Có một vị pháp sư nói rằng: “Nhẫn nại có thể tiêu trừ vô số tai họa cũng như không bao giờ phải hối tiếc”. Người xưa cũng có câu: “Một sự nhịn bằng chín sự lành”. Tất cả đều ngụ ý, con người phải biết sống nhẫn nhường, nhẫn nhịn.
Nhẫn một chút sóng yên gió lặng, lùi một bước biển rộng trời cao. Đó chính là phong thái của bậc đại trượng phu mà cổ nhân xưa kia cực kì tôn trọng.
Đối với những sự việc sai lầm nhưng chưa phạm đến các chuẩn tắc đạo đức hay điểm giới hạn cuối cùng thì làm người vẫn nên khoan dung, độ lượng, thậm chí dung nhẫn để người khác có cơ hội sửa đổi và nhận ra lỗi lầm.
Tuy nhiên khi đối mặt với những vấn đề đã vi phạm đến phẩm hạnh đạo đức thì cần quyết đoán, rõ ràng. Ví dụ các hành động tàn bạo thương thiên hại lý như giết người, cướp của, tà dâm, bạo hành,… nếu nhẫn nhịn chính là tạo điều kiện cho nó tiếp diễn; im lặng cũng tức là dung túng cái ác. Càng nhượng bộ thì cái ác sẽ càng lấn tới; và người tốt khi ấy sẽ bị bức hại cho đến đường cùng.
Xưa kia, có một học trò từng hỏi đức Khổng Tử: “Thưa Thầy, có thể lấy Đức báo oán được không?”.
Khổng Tử đã từ tốn mà trả lời rằng: “Vậy thì lấy gì mà báo Đức? Hãy lấy sự ngay thẳng chính trực mà báo oán, và lấy Đức mà báo Đức”.
Như vậy, Khổng Tử đã trả lời rất nhân văn và rất có đạo lý cho câu hỏi mà đến nay vẫn còn nguyên tính thời sự.
Đại ý ông cho rằng, nếu ai đó làm tổn hại đến bạn nhưng bạn lại lấy đạo đức để cảm hoá thì chưa chắc người đó đã hiểu được bạn đang làm gì, vì giữa họ và bạn không cùng một cảnh giới. Vì vậy, đối với những người xấu làm tổn thương bạn, hãy ngay thẳng chỉ ra điều sai chứ đừng mãi im lặng rồi dung túng cho họ.
Hãy thử tưởng tượng, bạn sẽ không bao giờ biết được cảm giác bị kim châm đau đến thế nào nếu bạn chưa bao giờ nếm trải. Thuận theo cái lý này, hãy để cho kẻ xấu trải nghiệm khổ đau thì họ mới thật sự nhận ra cái sai và thành tâm sám hối.
Đừng ngại rằng điều đó sẽ làm bạn xấu dần đi, chỉ cần việc bạn làm xuất phát từ cái thiện tâm chân chính, mong muốn giúp họ tốt hơn chứ không phải cố tình phương hại họ là được rồi.
Làm người mà sống biết trước biết sau, cương nhu hợp lúc, nhẫn nại đúng mực thì quả là may mắn. Chính vì vậy hãy ghi nhớ những điều sau:
– Khi đang yên bình thì không khuấy động thị phi; nhưng khi gặp rắc rối thì bình thản đối diện.
– Không vì sợ hãi mà trốn tránh sự thật hay im lặng cho qua chuyện, đó không phải là sự nhẫn nại chân chính mà chỉ là mua cảm giác an toàn cho bản thân mình.
– Lúc cần từ chối thì tuyệt đối không mềm lòng, lúc cần nhượng bộ thì phải hết mực khoan dung.
Viên Minh biên dịch
Team Uống Trà Thôi sưu tầm
