Từ ngàn xưa, đạo nghĩa vợ chồng luôn được coi là nền tảng của luân thường. Thế nhưng, khi đứng trước quyền uy và cám dỗ, mấy ai còn giữ được trọn lòng thuỷ chung? Trong sử sách, câu chuyện về Hàn Phùng và người vợ họ Tức dưới thời vua Tống Yển là một minh chứng sâu sắc cho sự son sắt, khiến hậu thế phải cúi đầu cảm phục.
Vua Tống Yển vốn kiêu ngạo, ham tửu sắc. Một hôm đến chơi ở gò Phong Phụ, thấy một người đàn bà hái dâu rất đẹp, hỏi ra mới biết là vợ của Hàn Phùng, con gái họ Tức. Vua động lòng tham, sai người đến dỗ Hàn Phùng phải đem vợ hiến mình.
Hàn Phùng trở về, đem chuyện ấy nói với vợ, lòng đau xót. Ông hỏi:
– Vua đã có ý, nàng có bằng lòng không?
Người vợ nghe xong, làm bài thơ để tỏ ý rằng:
Núi Nam có con chim,
Núi Bắc chăng lưới bắt.
Chim mặc sức bay cao,
Lưới kia đành quẳng vất.
Ý tứ rằng, chim tuy nhỏ, nhưng chí khí tự do, nào chịu để sa lưới người. Nhưng vua Tống vẫn sai quân cưỡng đoạt đem nàng đi. Hàn Phùng nhìn cảnh vợ bị bắt đưa lên xe, trong lòng đau đớn khôn xiết, liền tự sát.
Họ Tức bị đưa đến đài Thanh Lăng. Vua Tống nhìn nàng, bảo rằng:
– Ta đây là vua Tống, có quyền cho người được phú quý, cũng có quyền cho người sống hay chết. Chồng nàng đã chết, nàng còn về với ai? Nếu nàng thuận lòng quả nhân, thì sẽ được lập làm vương hậu.
Họ Tức ung dung làm thơ đáp lại:
Chim có sống mái,
Chẳng theo phượng hoàng.
Thiếp là thứ dân,
Chẳng thích Tống vương!
Vua Tống tức giận, nói:
– Nàng nay đã đến đây, dẫu không muốn thờ quả nhân cũng không thể được.
Họ Tức bình tĩnh thưa:
– Xin cho thiếp tắm gội thay áo, lạy linh hồn chồng cũ, rồi sẽ xin hầu đại vương.
Tưởng nàng đã thuận lòng, vua Tống gật đầu chấp thuận. Ai ngờ, họ Tức sau khi tắm gội thay áo, ngửa mặt lên trời vái hai vái, rồi từ trên đài gieo mình xuống đất. Vua Tống vội sai người kéo áo lôi lại, nhưng không kịp. Khám trong mình nàng, tìm thấy một bức thư, viết rằng: “Sau khi chết, nguyện được chôn chung một mộ với Hàn Phùng, ở dưới suối vàng sẽ ghi ơn sâu.”
Vua Tống cả giận, bắt chôn riêng một nơi, cố làm cho hai mộ cách xa nhau, cho đông tây dẫu trông thấy nhau mà không gần nhau được.
Chôn được ba ngày, vua Tống trở về nước. Bỗng một đêm, bên cạnh mỗi ngôi mộ có mọc lên một cây văn tử. Chỉ trong một tuần, cây ấy mọc cao hơn ba thước, cành lá quấn quít lấy nhau như một. Có một đôi chim uyên ương bay đậu ở trên cành, giao đầu cùng kêu thương. Người trong xóm thương xót, bảo nhau rằng đó là oan hồn vợ chồng Hàn Phùng hóa sinh ra vậy, bèn gọi thứ cây ấy là “cây tương tư”.
Chuyện cũ đã qua hơn ngàn năm, nhưng đạo lý vẫn còn nguyên vẹn. Vua Tống Yển tuy có quyền lực trong tay, nhưng chỉ lưu lại nhơ danh với tội ngạo mạn và tham sắc. Còn đôi vợ chồng Hàn Phùng, dẫu không để lại ngai vàng hay thành quách, nhưng để lại tiếng thơm của một tấm gương về nghĩa vợ chồng sắt son. Chính vì sự thuỷ chung ấy mà muôn đời sau còn nhớ, còn thương, còn kính.
Giữa cuộc đời hôm nay, bao người dễ đổi thay chỉ vì chút lợi danh, tình cảm vợ chồng nhiều khi cũng bị thử thách bởi cám dỗ. Nhưng nhìn lại câu chuyện xưa, ta mới thấy: của cải, quyền thế rồi cũng tiêu tan, chỉ có sự thuỷ chung và nghĩa tình mới có thể vượt qua cái chết, vượt cả thời gian mà lưu lại tiếng thơm.
Vậy nên, khi đối diện với những lựa chọn trong đời, hãy tự hỏi mình: Giữa bao cám dỗ, ta có giữ nổi sự chung thuỷ hay không?
Tư liệu tham khảo: Đông Chu Liệt Quốc
Khai Tâm biên tập
