Có những điều không cần biện minh, cũng không cần nhắc lại. Giữ cho lòng thanh tịnh, không phải là vì cao ngạo, mà là để tâm tránh bị ô nhiễm bởi những điều chẳng xứng gọi là thiện niệm. Tâm, vốn như hồ nước tĩnh. Một hòn đá ném xuống, không phân lớn nhỏ, cũng khuấy đục đáy sâu. Kẻ ghét mình, vốn chẳng liên quan gì đến Đạo mình đi, lòng mình giữ, lẽ mình tin. Chấp làm gì.
Người không ưa ta, ta không vướng
Kẻ phàm tục thường hay xét đoán. Họ không nhìn bằng tâm, mà bằng lớp lăng kính vấy đục bởi ganh tị, thành kiến, hoặc những trải nghiệm riêng họ.
Có người chưa hề nói với ta một câu, đã thầm phán xét ta như thể cả đời ta là do họ nắm chắc trong tay. Có người chưa từng cùng ta trải qua gian khó, đã vội đóng khung nhân cách. Làm sao ta có thể lấy ánh mắt lầm lạc của họ, mà đo lường giá trị của ta?
Thế nên, càng không được thích, lại càng nên giữ khoảng cách. Không phải vì sợ tổn thương, mà vì không muốn sa vào phân tranh vô nghĩa.
Tâm nếu còn muốn chứng minh, tức là còn chấp niệm. Lòng nếu còn muốn được hiểu, tức là chưa an nhiên.
Người không hiểu mình, chưa chắc là vì mình sai, và mình cũng chẳng cần đúng sai làm gì, họ chỉ đang nói điều họ muốn thấy, không phải sự thật khách quan. Mà sự thật, vốn không cần biện hộ, thời gian và tấm lòng tự nó sẽ làm sáng tỏ tất cả.
Kẻ quân tử, đi giữa chốn bụi hồng mà không lấm bùn. Không phải vì đất không dơ, mà vì lòng chẳng muốn cúi xuống vơ vét nó.
Họ biết lui khi cần, nhường khi nên, nhẫn khi phải, và im lặng khi lời nói trở nên dư thừa. Không nhắc đến ai, không nói xấu ai, không đem tâm mình đi rắc gieo hiềm khích. Không phải vì nhu nhược, mà vì hiểu rõ: mỗi lần mở miệng tổn người, chính là một lần bào mòn phẩm hạnh của bản thân.
Kẻ càng tu dưỡng, lại càng ít kể lể. Họ không rêu rao ai đã thương tổn mình, vì không muốn oán khí tiếp tục lưu chuyển. Họ càng không than vãn, vì biết mỗi tiếng than là một lần gieo khổ cho tâm thức. Im lặng của người có Đạo không phải là trốn tránh, mà là dừng lại để soi vào nội tâm, xem bản thân còn gì chưa tịnh, chưa buông.
Tâm không dính mắc, thì chuyện thị phi trần thế chẳng thể len vào. Lời người qua, tai nghe nhưng không chứa. Lòng như gương sáng, phản chiếu mà không giữ lại. Đó là cảnh giới của người biết chọn lọc những gì nên đi vào trong tâm và những gì nên rời đi trong yên lặng.
Có người hỏi: “Làm sao để không giận khi bị xem thường?”
Câu trả lời là: “Không đặt mình dưới ánh nhìn của họ.”
Khi ta thấy giá trị của mình không nằm trong đánh giá của người khác, thì sự khinh thường kia chẳng còn lực tác động. Người ta có thể phủ nhận, xuyên tạc, bài bác, thậm chí vu oan, nhưng họ không thể chạm đến cốt lõi nội tâm của một người đã định vị được bản thân mình.
Kẻ thích chứng minh, mãi mãi sống trong sự dao động. Kẻ ưa được hiểu, mãi mãi mang theo mối hoài nghi. Còn người đã hiểu rõ mình, thì không cần khẳng định, cũng chẳng cầu minh oan. Họ lặng lẽ làm điều đúng, đi đường ngay.
Không phải ai không thích ta đều là người xấu, và ta cũng không cần phải ghét họ để gọi là công bằng. Đôi khi, sự khác biệt tâm tính, hoàn cảnh, hoặc nhân duyên đời trước đã khiến cho hai dòng khí không thể hòa hợp. Chuyện ấy, nên xem như một phần trong cõi nhân sinh vô thường, không oán, không trách, không dây dưa.
Chẳng cần biện hộ, chẳng cần giải thích, chẳng cần hồi đáp những lời gièm pha. Hãy để lòng thanh như mặt hồ sau gió. Gió có thổi bao lâu, rồi cũng sẽ ngừng, nước sẽ phẳng lại. Kẻ gây động, tất phải tự hứng lấy dư âm. Còn ta, chỉ giữ sự lặng im, như người đi trong đêm tối nhưng lòng lại sáng như trăng rằm.
Hãy để người ghét ta được yên ổn với cảm xúc của họ. Ta không cần len vào trái tim họ, cũng chẳng mong họ sẽ hiểu. Cái cần hiểu, là chính ta có giữ được khí tiết, phẩm hạnh và lòng từ giữa ngang trái đó không.
Không hằn học, không cay đắng. Chỉ lặng lẽ rút về, như cánh chim không để lại dấu vết giữa bầu trời xanh.
Nguyên Tác An Hậu
