Chớp mắt đã sắp đến Tết. Mỗi năm, khi đi chúc Tết họ hàng, câu chuyện về tiền lì xì luôn là đề tài không thể tránh khỏi. Năm ngoái, đồng nghiệp tôi – chị Vương đã rơi vào một tình huống khá ngượng ngùng chỉ vì phong bao đỏ. Cháu trai chị năm ấy đã 23 tuổi. Theo thói quen mọi năm, vừa gặp cháu, chị liền rút phong bao lì xì đưa ra. Nhưng ngay khoảnh khắc ấy, chị nhận thấy rõ vẻ bối rối hiện trên gương mặt cháu.
Lúc đó chị mới sực hiểu: cháu đã tốt nghiệp đại học, đã đi làm, thực ra không còn cần nhận tiền lì xì nữa.
Những tình huống như vậy không hề hiếm. Vì thế, mỗi dịp Tết đến, chuyện “có nên phát lì xì nữa hay không” lại khiến nhiều người lớn lúng túng. Ở phía bên kia, bọn trẻ cũng chẳng dễ chịu hơn: nhận thì thấy ngại, mà không nhận lại sợ mất lòng. Cảnh tượng ấy lặp đi lặp lại trong không ít gia đình, khiến bầu không khí vốn ấm áp của ngày Tết bỗng chen thêm chút gượng gạo khó nói thành lời.
Vậy rốt cuộc, tiền lì xì nên phát đến mấy tuổi thì hợp lý? Con cái đã học đại học, thậm chí đã đi làm, có còn cần lì xì nữa không?
Ý nghĩa ban đầu của tiền lì xì
Tiền lì xì xưa vốn gọi là “áp tuế tiền”, nghĩa là tiền để trấn áp tà khí, xua đuổi điều xấu. Tục này xuất hiện từ thời Hán. Khi ấy, người lớn xâu tiền đồng bằng dây đỏ, đặt dưới gối trẻ nhỏ với mong muốn trừ tà, tránh tai ương.
Dần dần, phong bao đỏ không chỉ mang ý nghĩa trừ họa, mà trở thành lời chúc phúc và sự quan tâm của người lớn dành cho con cháu trong dịp năm mới.
Theo truyền thống, tiền lì xì thường chỉ phát đến khi con cháu trưởng thành. Thời xưa, nam 20 tuổi làm lễ đội mũ, nữ 15 tuổi làm lễ cài trâm; ngày nay, mốc trưởng thành được quy ước chung là 18 tuổi.
Bởi vậy, ở nhiều nơi, tiền lì xì thường dừng lại khi con cháu tròn 18 tuổi. Dù còn đi học hay đã đi làm, qua mốc ấy thì không phát nữa. Ở vùng tôi sinh sống, hầu hết các gia đình đều theo tiêu chuẩn này: qua 18 tuổi, cơ bản không còn nhận lì xì.
Vậy tiền lì xì nên phát đến mấy tuổi là phù hợp?
Mỗi năm đến Tết, trên mạng lại rộ lên tranh luận về chuyện lì xì và độ tuổi dừng phát. Thực ra, do khác biệt vùng miền, tiêu chuẩn cũng không giống nhau. Tôi tìm hiểu thì thấy hiện nay có vài cách xác định phổ biến:
Thứ nhất, theo phong tục miền Nam: dựa vào việc đã kết hôn hay chưa.
Bạn bè tôi ở miền Nam nói rằng, chỉ cần chưa lập gia đình thì vẫn được nhận lì xì. Trong mắt người lớn, chưa cưới tức là vẫn còn “trẻ”, nên dù bao nhiêu tuổi cũng có thể nhận phong bao đỏ.
Một cô bạn tôi năm nay đã 30, thường bảo mỗi lần về quê ăn Tết là sợ nhận lì xì nhất. Xung quanh toàn trẻ nhỏ, còn mình là “phụ nữ lớn tuổi chưa chồng”, mỗi phong bao thường đi kèm câu hỏi: “Bao giờ lấy chồng?”. Dù không ai nói, bản thân cũng thấy ngại, nhưng phong tục là vậy, từ chối cũng khó, người lớn lại nhất quyết đưa.
Thứ hai, theo phong tục miền Bắc: dựa vào việc đã đi làm hay chưa.
Ở miền Bắc, nhiều nơi coi việc có thu nhập là ranh giới. Khi con cháu đã đi làm, có thể tự nuôi sống bản thân, thì không còn phát lì xì nữa.
Tiêu chuẩn này nghe thì rõ ràng, nhưng trên thực tế lại dễ sinh ngại ngùng, vì có người đi làm sớm, có người đi làm muộn. Như trường hợp chị Vương kể trên, do không biết cháu đã đi làm, nên vẫn lì xì như mọi năm, khiến cả hai đều lúng túng.
Xét về lý, sau khi đã có thu nhập, việc tiếp tục nhận tiền lì xì quả thật cũng khó tránh cảm giác áy náy.
Thứ ba, văn hóa “lì xì” có nét rất riêng. Theo chia sẻ của nhiều người, số tiền thường không lớn, nhưng phạm vi phát lại rất rộng.
Ở đó, người đã kết hôn sẽ phát lì xì cho người chưa kết hôn. Chỉ cần chưa cưới, dù bao nhiêu tuổi vẫn có thể nhận phong bao đỏ. Điều họ coi trọng không phải số tiền, mà là ý nghĩa. Thường chỉ 5 tệ, 10 tệ một bao – đó là tấm lòng, không phải sự tính toán.
Khi nhận lì xì, không mở ngay tại chỗ, mà phải kèm lời chúc như “Cung hỉ phát tài” hay “Tân niên khoái lạc”. Nếu bạn nhận được phong bao nhỏ, đừng nghĩ là keo kiệt, mà hãy vui vẻ đón nhận tấm lòng giản dị ấy.
Suy cho cùng, tiền lì xì vốn là sự quan tâm và lời chúc phúc của người lớn dành cho con cháu, chứ không nằm ở số tiền nhiều hay ít, cũng không chỉ ở chuyện phát đến mấy tuổi.
Phong bao đỏ cất giữ trong đó sự lưu luyến và tình thân. Quan hệ ruột thịt thật sự sẽ không vì có hay không một phong bao mà thay đổi.
Chú ý đến phong tục của từng vùng, hiểu rõ mốc dừng phù hợp, sẽ giúp tránh những tình huống ngại ngùng không đáng có. Mỗi nơi có một cách, tốt nhất nên thuận theo tập quán địa phương mà quyết định, đừng cố vượt quá giới hạn ấy.
Bởi hương vị quý giá nhất của Tết, chưa bao giờ là số tiền trong phong bao đỏ, mà chính là những lời chúc bình an, là sự sum họp ấm áp giữa người thân và bạn bè.
Tiểu Hoa biên dịch
