Bàn chuyện đám giỗ 20 mâm, con dâu nói đúng một câu khiến tôi “đứng hình”, hủy ngay kế hoạch.
Cái giật mình của tôi ngày hôm đó không phải vì sự hỗn hào, mà là vì sự tỉnh ngộ. Cảm ơn con dâu đã dám nói lên sự thật mà bấy lâu nay tôi cố tình lờ đi.
Gia đình tôi vốn dĩ là một gia đình truyền thống điển hình. Là con trưởng, lại là người giữ nếp nhà từ thời ông hiển, tôi luôn quan niệm đám giỗ không chỉ là ngày tưởng nhớ người đã khuất, mà còn là dịp để con cháu tề tựu, thể hiện sự hiếu kính và cái “uy” của dòng họ. Thế nhưng, chính buổi bàn chuyện đám giỗ năm nay đã khiến tôi phải thay đổi hoàn toàn cái nhìn về cô con dâu vốn dĩ rất ngoan hiền của mình.
Vợ tôi mất sớm, một tay tôi nuôi dạy con trai khôn lớn. Ngày nó dẫn Lan về ra mắt, tôi khá hài lòng vì con bé làm kế toán, nhanh nhẹn lại biết điều. Ba năm về làm dâu, Lan chưa bao giờ cãi lời bố chồng hay chồng nửa câu. Việc bếp núc, giỗ chạp một tay Lan cáng đáng cùng các cô, các dì trong họ. Tôi vẫn luôn tự hào vì mình có một cô con dâu “chuẩn mực”.
Chuyện bắt đầu khi tôi triệu tập các con để bàn về đám giỗ đại tường của ông nội sắp tới. Tôi dự định sẽ làm 20 mâm, mời hết anh em họ hàng xa gần, thậm chí cả mấy người bạn cũ của tôi ở quê. Tôi bảo các con: “Năm nay giỗ lớn, phải làm cho ra trò. Các con xem sắp xếp công việc, chuẩn bị thực phẩm tươi ngon nhất. Tiền nong không thành vấn đề, bố có khoản tiết kiệm, nhưng cái mặt mũi của gia đình mình là quan trọng nhất.”
Con trai tôi gật đầu đồng thuận ngay, nhưng tôi thấy Lan cứ vân vê tà áo, vẻ mặt đăm chiêu. Sau một hồi im lặng, con bé nhẹ nhàng lên tiếng: “Thưa bố, con xin phép được nói thẳng. Con nghĩ năm nay nhà mình chỉ nên làm 3 mâm ấm cúng trong gia đình thôi ạ.” Tôi hơi khựng lại, cảm thấy lòng tự ái trỗi dậy: “Ba mâm? Con định để họ hàng cười vào mặt bố à? Nhà mình đâu có thiếu thốn đến mức ấy?”
Lan nhìn thẳng vào mắt tôi, ánh mắt không có sự thách thức nhưng lại chứa đựng một nỗi buồn sâu thẳm. Con bé nói một câu khiến tôi chết lặng: “Bố ạ, mâm cao cỗ đầy để làm gì khi người sống thì kiệt sức, còn người khuất thì chẳng thấy niềm vui?”
Căn phòng rơi vào im lặng đến mức nghe rõ cả tiếng đồng hồ tích tắc. Lan tiếp lời, giọng run run nhưng dứt khoát: “Ba năm qua, cứ mỗi lần giỗ chạp, con và mẹ chồng phải dậy từ 3 giờ sáng để đi chợ, nấu nướng đến tận trưa. Đến lúc khách khứa ngồi vào mâm, cười nói rôm rả, chúc tụng nhau chén tạc chén thù, thì chúng con vẫn lụi cụi dưới bếp với đống bát đĩa bẩn. Khi khách ra về, người thì say xỉn, kẻ thì bàn tán món này mặn, món kia nhạt. Có ai thực sự thắp một nén nhang bằng cái tâm tĩnh lặng để nhớ về ông không ạ?”
Con dâu tôi nghẹn ngào: “Con thấy bố cả ngày hôm đó chỉ lo tiếp khách, lo rót rượu cho đẹp lòng người ngoài, nhưng chưa kịp ngồi xuống nhìn lên di ảnh ông một phút nào cho trọn vẹn. Chúng ta đang làm đám giỗ cho người chết, hay đang diễn một vở kịch thịnh soạn cho người sống xem hả bố?”
Câu hỏi của Lan như một cái tát vào sự bảo thủ của tôi. Tôi chợt nhớ lại những mùa giỗ trước, đúng là tôi chỉ mải mê với những lời khen “nhà này hiếu nghĩa”, “mâm cỗ linh đình” mà quên mất mục đích thực sự của ngày này. Tôi nhìn sang đôi bàn tay Lan, có lẽ vì làm việc nhà nhiều mà những đầu ngón tay hơi thô ráp. Tôi nhìn vào đôi mắt mệt mỏi của con trai mình – đứa cũng phải xin nghỉ phép, chạy đôn chạy đáo lo bia bọt, bàn ghế cho đủ 20 mâm.
Hóa ra, bấy lâu nay cái “mặt mũi” mà tôi tôn thờ lại được xây đắp bằng mồ hôi, sự mệt mỏi và cả những ấm ức thầm lặng của các con. Tôi cứ ngỡ mình đang giữ gìn truyền thống, nhưng thực chất tôi đang duy trì một hủ tục nặng nề về hình thức.
Đêm đó, tôi mất ngủ. Tôi tự hỏi mình: Ông bà ở trên cao kia, liệu có muốn thấy con cháu mặt mày hốc hác, tất bật khổ sở chỉ để cúng một mâm cao cỗ đầy cho người đời bàn tán? Hay ông bà chỉ cần một nén nhang thơm, một bữa cơm đầm ấm mà mọi thành viên đều có thể ngồi lại bên nhau, kể cho nhau nghe những kỷ niệm về người đã khuất?
Sáng hôm sau, tôi gọi các con lại và tuyên bố: Năm nay chỉ làm 3 mâm. Chúng ta sẽ cùng nhau nấu những món ông thích nhất, rồi cả nhà sẽ cùng ngồi lại, ăn một bữa cơm đúng nghĩa.
* Tâm sự của độc giả
Theo Đời sống và Pháp luật
