Người ta hay nghĩ giới siêu giàu mua nghệ thuật vì yêu cái đẹp.
Thực ra họ mua vì một lý do thực dụng hơn nhiều.
Nghệ thuật là loại tài sản duy nhất mà người sở hữu có thể tự quyết định khi nào nó có giá, và giá bao nhiêu.
Không như cổ phiếu hay bất động sản, tranh không cần báo cáo tài chính, không bị định giá hằng ngày, không bị thị trường nhìn vào mỗi sáng. Một bức tranh có thể nằm im trong kho hàng chục năm mà không ai biết nó đang ở đâu, đang được định giá bao nhiêu, và thuộc về ai.
Chính khoảng tối đó là thứ giới siêu giàu đang trả tiền để có.
Steven Cohen, người sáng lập quỹ đầu tư Point72, mua tranh của Cézanne và Giacometti không phải để treo trong nhà. Ông cất chúng vào kho, giữ nguyên trong nhiều năm, không triển lãm, không rao bán. Với ông, tranh hoạt động như vàng: không cần ai nhìn thấy, chỉ cần tồn tại ngoài tầm với của rủi ro tài chính thông thường.
François Pinault làm điều tương tự nhưng tinh vi hơn. Ông sở hữu bảo tàng ở Venice và Paris, nhưng đó chỉ là phần công chúng được thấy. Phần lớn bộ sưu tập của ông không bao giờ xuất hiện. Mỗi lần ông đưa một tác phẩm ra trưng bày không phải để khoe. Mà là để xây dựng câu chuyện xung quanh nó, đặt nó vào đúng vị trí trong lịch sử nghệ thuật, trước khi tung ra thị trường với mức giá ông muốn.
Bởi vì với nghệ thuật, giá trị không chỉ đến từ chất lượng tác phẩm. Nó đến từ câu chuyện được kể xung quanh tác phẩm đó.
David Rockefeller hiểu điều này rõ hơn ai hết. Ông giữ nguyên bộ sưu tập gồm Monet, Picasso, Gauguin suốt nhiều thập kỷ mà không bán. Chỉ sau khi ông mất, toàn bộ mới được đưa ra đấu giá, vào đúng lúc thị trường sẵn sàng trả giá cao nhất. Kết quả là sự ra đời của một trong những phiên đấu giá lớn nhất lịch sử nghệ thuật thế giới. Không phải may mắn. Đó là kế hoạch được tính từ rất lâu trước đó.
Vậy điều gì khiến tất cả những chuyện này đáng nghĩ?
Với người bình thường, mua nghệ thuật là mua thứ mình thích rồi treo lên tường. Giá trị tác phẩm phụ thuộc vào thị trường, vào người mua tiếp theo, vào may rủi.
Với tỷ phú thì khác. Họ không chỉ mua tác phẩm. Họ mua cả hệ sinh thái xung quanh nó: học giả viết về nó, bảo tàng triển lãm nó, truyền thông nhắc đến nó đúng lúc. Họ kiểm soát không chỉ tài sản, mà cả bối cảnh khiến tài sản đó có giá.
Cùng một thị trường. Hai cách chơi hoàn toàn khác nhau.
Ở tầng đáy, nghệ thuật là thứ để cảm nhận.
Ở tầng đỉnh, nghệ thuật là một quân cờ. Được giữ im, được tính toán, và chỉ xuất hiện khi người chơi đã sẵn sàng với con số họ muốn.
Team Uống Trà Thôi sưu tầm
