Thực ra, con người không chỉ sống bằng một động lực duy nhất. Mỗi giai đoạn của cuộc đời đều được vận hành bởi những nhu cầu, những khao khát và những tầng nhận thức khác nhau. Nếu quan sát thật kỹ, chúng ta sẽ thấy phần lớn cuộc đời mình luôn dịch chuyển qua nhiều tầng mức, từ sinh tồn, chinh phục, tận hưởng cho đến thấu hiểu, buông bỏ và cuối cùng là tỉnh thức.
Tầng đầu tiên là tầng sinh tồn.
Đây là giai đoạn được chi phối bởi những bản năng cơ bản nhất của con người. Khi cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, khi mỗi ngày đều phải lo cơm áo gạo tiền, lo chi phí, lo tương lai và sự an toàn của bản thân, toàn bộ năng lượng sống sẽ tập trung vào việc tồn tại. Nỗi sợ thiếu thốn trở thành động lực lớn nhất thúc đẩy con người hành động. Chính vì vậy, rất nhiều người luôn sống trong trạng thái căng thẳng, áp lực và bất an, bởi trong tâm họ luôn tồn tại một câu hỏi: “Ngày mai sẽ ra sao?”
Nhưng khi đã vượt qua được giai đoạn khó khăn nhất, khi cuộc sống đã đủ đầy hơn, con người lại bước sang một tầng khác.
Đó là tầng của sự chinh phục.
Lúc này, động lực không còn đến từ nỗi sợ thiếu thốn nữa mà đến từ khát vọng đạt được. Người ta bắt đầu xây dựng sự nghiệp, theo đuổi thành công, gây dựng doanh nghiệp, tìm kiếm danh tiếng, địa vị và những thành tựu lớn lao hơn. Mỗi mục tiêu đạt được đều mang lại cảm giác hưng phấn và thỏa mãn mạnh mẽ. Chính cảm giác ấy khiến con người không ngừng tiến lên phía trước.
Thế nhưng, có một nghịch lý mà rất nhiều người chỉ nhận ra sau khi đã đi được một chặng đường dài. Đó là khi đạt được điều mình từng mơ ước, họ lại không cảm thấy hạnh phúc như tưởng tượng.
Nhiều người đã có tiền nhưng vẫn thấy thiếu. Nhiều người đã thành công nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng. Nhiều người từng nghĩ rằng chỉ cần chạm đến một cột mốc nào đó là cuộc đời sẽ viên mãn, nhưng khi đứng trên đỉnh của mục tiêu ấy, họ lại không biết mình phải đi đâu tiếp theo.
Đó cũng là lý do nhiều người rơi vào những cuộc khủng hoảng âm thầm. Họ thay đổi công việc, thay đổi môi trường sống, thay đổi các mối quan hệ, thậm chí thay đổi hoàn toàn cuộc đời mình. Không phải vì họ thất bại, mà vì những thứ họ từng theo đuổi không còn đủ sức lấp đầy khoảng trống trong tâm hồn nữa.
Và chính khoảng trống đó lại trở thành cánh cửa dẫn họ đến một tầng sống sâu sắc hơn.
Đó là tầng tận hưởng.
Ở tầng này, con người không còn chỉ sống vì mục tiêu phía trước. Họ bắt đầu học cách sống cho hiện tại. Họ biết thưởng thức một bữa cơm ngon, một buổi sáng bình yên, một cuộc trò chuyện chân thành hay đơn giản là cảm giác được sống trong giây phút này. Họ vẫn làm việc, vẫn phát triển bản thân, vẫn theo đuổi những điều tốt đẹp, nhưng không còn xem thành công là nguồn hạnh phúc duy nhất.
Có người từng ví sự khác biệt giữa hai tầng này giống như việc sưởi ấm bằng rơm và bằng than củi. Thành công và sự chinh phục giống như đống rơm cháy bùng lên rất nhanh, rực rỡ nhưng chóng tàn. Còn sự tận hưởng giống như than củi, cháy chậm rãi, âm ỉ nhưng mang lại hơi ấm lâu dài và bền vững hơn.
Tuy nhiên, tận hưởng cuộc sống vẫn chưa phải là tầng cuối cùng.
Bởi có những người dù đã sống chậm lại, đã biết tận hưởng cuộc sống, nhưng trong lòng vẫn còn những phiền não không tên. Chỉ cần ai đó làm trái ý mình, họ vẫn buồn. Chỉ cần mất đi điều gì đó quan trọng, họ vẫn đau khổ. Chỉ cần một lời chê trách, họ vẫn cảm thấy tổn thương.
Đó là bởi gốc rễ của khổ đau không nằm ở việc chúng ta có bao nhiêu hay đạt được bao nhiêu, mà nằm ở những gì chúng ta đang chấp giữ bên trong. Và từ đây, hành trình tu tâm thực sự mới bắt đầu.
Chúng ta bước vào tầng thứ tư: hiểu chính mình.
Chúng ta bắt đầu quay vào bên trong thay vì mãi nhìn ra bên ngoài. Chúng ta quan sát những suy nghĩ của mình, những cảm xúc của mình, những tổn thương cũ, những nỗi sợ hãi, những tham muốn và cả những chấp niệm mà trước đây chưa từng nhận ra. Chúng ta hiểu rằng nguồn gốc của rất nhiều khổ đau không đến từ thế giới bên ngoài, mà đến từ những phản ứng bên trong tâm thức của chính mình.
Khi đã nhìn thấy những điều ấy, chúng ta bắt đầu bước sang tầng thứ năm: buông bỏ.
Buông bỏ không có nghĩa là từ bỏ cuộc sống, không phải là không còn mục tiêu, cũng không phải là sống thờ ơ với mọi thứ. Buông bỏ là không còn cố chấp. Là không còn bắt người khác phải sống theo ý mình. Là không còn để những lời khen chê quyết định giá trị bản thân. Là không còn mang mãi một nỗi oán giận trong lòng. Là hiểu rằng có những thứ vốn không thuộc về mình nên không cần phải nắm giữ bằng mọi giá.
Rất nhiều người dành nửa đời đầu để cố gắng có được thật nhiều. Nhưng rồi nửa đời sau lại dành để học cách buông xuống những gì mình từng cố giữ. Bởi càng trưởng thành, người ta càng nhận ra rằng thứ khiến chúng ta nặng nề không phải vì họ mang quá ít, mà vì họ mang quá nhiều.
Khi những lớp chấp trước dần được tháo bỏ, chúng ta mới chạm đến tầng cuối cùng của hành trình nội tâm: tầng tỉnh thức.
Tỉnh thức không phải là rời bỏ cuộc đời để tìm một nơi thanh vắng. Tỉnh thức cũng không phải trở thành một người đặc biệt hơn người khác. Tỉnh thức là vẫn sống giữa cuộc đời này như bao người khác.
Vẫn làm việc, vẫn yêu thương, vẫn kiếm tiền, vẫn chăm sóc gia đình, vẫn thực hiện trách nhiệm của mình nhưng không còn để tiền bạc quyết định hạnh phúc. Không còn để danh vọng quyết định giá trị bản thân. Không còn để được mất, hơn thua, khen chê điều khiển tâm mình.
Người tỉnh thức không phải là người không còn sóng gió, mà là người giữ được sự bình an ngay giữa sóng gió. Không phải là người không còn đau khổ, mà là người hiểu được bản chất của khổ đau nên không còn bị nó nhấn chìm.
Có lẽ, hành trình của một đời người chính là hành trình đi từ tham cầu đến đạt được, từ đạt được đến tận hưởng, từ tận hưởng đến thấu hiểu, từ thấu hiểu đến buông chấp, và từ buông chấp đến bình an.
Bởi đỉnh cao của cuộc sống không nằm ở việc bạn sở hữu bao nhiêu thứ, đạt được bao nhiêu thành tựu hay được bao nhiêu người ngưỡng mộ. Đỉnh cao của cuộc sống là khi bạn vẫn sống giữa thế gian đầy biến động này, nhưng bên trong lại sở hữu một tâm hồn tự do.
Đó cũng là lúc chúng ta không còn chỉ tồn tại, không còn chỉ thành công, không còn chỉ tận hưởng, mà thật sự bắt đầu biết sống.
Tú Uyên biên tập
