Không ai mong muốn một ngày thức dậy và thấy mình chìm trong những khoản nợ. Cái cảm giác đối diện với hóa đơn chồng chất, tiếng điện thoại đổ chuông liên tục từ những cuộc gọi nhắc nợ, hay những đêm dài thao thức với các con số nhảy múa trong đầu… thật sự là một loại áp lực có thể bóp nghẹt bất kỳ ai.
Trong hoàn cảnh nghèo khổ và túng quẫn ấy, người ta rất dễ rơi vào vòng xoáy của sự hoảng loạn. Có người vội vã vay khoản mới để lấp khoản cũ, khiến cái hố nợ nần ngày càng sâu. Có người chọn cách trốn tránh, cắt đứt liên lạc với hy vọng áp lực sẽ biến mất.
Cũng có người buông xuôi, để sự túng quẫn bào mòn ý chí, rồi oán trách số phận, coi nợ nần như một cái “vận xấu” đeo bám cả đời.
Nhưng thực ra, nghèo khổ hay nợ nần không phải là định mệnh, càng không phải là điềm báo của sự lụi bại. Tiền tài vốn là vật ngoại thân, và con người hoàn toàn có năng lực tạo ra tiền bạc, miễn là chúng ta hiểu được gốc rễ của nó bắt nguồn từ đâu.
Nhìn lại lịch sử, quy luật này đã được chứng minh qua cuộc đời của Phạm Lãi – một nhà chính trị kiệt xuất thời Xuân Thu, người được hậu thế tôn vinh là “Thương Thánh” (bậc thánh trong kinh doanh). Cuộc đời ông là minh chứng sống động cho thấy tiền bạc mất đi rồi sẽ lại tự khắc tìm đến nếu con người có đủ trí tuệ và bản lĩnh.
Sau khi phò tá Việt Vương Câu Tiễn phục quốc thành công, đứng ở đỉnh cao vinh quang và quyền lực, Phạm Lãi lại chọn cách từ quan, bỏ lại tất cả bổng lộc để ra đi với hai bàn tay trắng vì ông nhìn ra bản chất “chỉ có thể cùng chung hoạn nạn, không thể cùng hưởng phú quý” của nhà vua.
Khi đến nước Tề, ông cùng con cái khai hoang trồng trọc bên bờ biển, chỉ vài năm sau đã tích lũy được mấy trăm vạn gia sản, giàu có không ai sánh bằng. Được Tề Vương mến mộ mời làm Tướng quốc, ông lại một lần nữa cảm thán rằng hưởng thụ danh tiếng quá lâu là điều không lành, nên sau 3 năm lại từ chức, đem toàn bộ tài sản chia hết cho bạn bè, người nghèo rồi rời đi đến đất Đào.
Tại đây, ông lấy hiệu là Đào Chu Công, bắt đầu khởi nghiệp lần thứ ba dựa vào thời tiết, khí hậu, dân tình mà lập nghiệp. Chỉ trong vài năm, ông lại một lần nữa trở thành bậc cự phú thiên hạ, rồi lại tiếp tục mang tiền bạc cứu tế cho dân nghèo. Ba lần giàu có thiên hạ, ba lần đem toàn bộ tài sản phân phát sạch trơn, câu chuyện của ông gửi gắm một thông điệp sâu sắc: Con người mới là chủ thể tạo ra tiền tài, chứ tiền tài không tạo nên giá trị của một con người.
Sở dĩ Đào Chu Công có thể ba lần tay trắng dựng cơ đồ một cách dễ dàng như vậy, là bởi ông nắm giữ được chiếc chìa khóa cốt lõi: Đạo đức. Trong suốt cuộc đời làm thương nhân, ông luôn giữ nguyên tắc “trọng nghĩa khinh tài”, lấy chữ Tín và chữ Thành làm cốt lõi. Gặp năm không may bị giảm sản lượng, ông chủ động miễn giảm địa tô cho người dân.
Thậm chí có một lần kinh doanh gặp khó khăn, ông phải vay của một phú hội người vạn tiền. Đến năm sau, người này mang khế ước đến đòi nợ nhưng dọc đường không cẩn thận làm rơi khế ước và lộ phí xuống nước. Dù không có bằng chứng làm chứng, Đào Chu Công vẫn đem cả tiền gốc lẫn lãi trả lại, còn giúp ông ấy thêm tiền lộ phí quay về. Không những thế, ông còn dùng thiện ý đối đãi với mọi người, sẵn sàng truyền thụ kinh nghiệm làm ăn của mình một cách vô điều kiện.
Sách Tề dân yếu thuật có chép chuyện một chàng trai nghèo tên Y Đốn đến gặp ông thỉnh giáo thuật làm giàu, ông liền chỉ cho cách nuôi 5 loại gia súc, quả nhiên Y Đốn sau đó cũng trở nên giàu có.
Chính cái đức sâu dày, không màng danh lợi, không tranh giành với người ấy đã biến ông thành một “thỏi nam châm” tự nhiên thu hút tài lộc. Khi ông gặp khó khăn, các phú hội đều sẵn lòng chủ động đến đưa tiền, giúp ông vượt qua khủng hoảng.
Nhìn từ câu chuyện của Thương Thánh mới thấy, đạo làm giàu chân chính vốn không phải là thủ đoạn kinh doanh, mà là sự tích lũy về mặt nhân phẩm. Điều này hoàn toàn trái ngược với thực trạng ngày nay, khi nhiều người rơi vào cảnh nợ nần, vì áp lực muốn thoát nghèo hay kiếm tiền nhanh chóng mà đánh mất phương hướng, lao vào con đường lừa đảo, cướp giật, hoặc dùng những thủ đoạn bất chính để chiếm đoạt tài vật của người khác.
Họ lầm tưởng rằng chỉ cần có tiền bằng mọi giá thì sẽ giải quyết được bế tắc, nhưng họ không biết rằng, những đồng tiền kiếm được từ sự bất thiện ấy sẽ không bao giờ ở lại lâu dài.
Cổ nhân có câu nói rất thấm thía từ Kinh Dịch: “Hậu đức tải vật”- nghĩa là đức dày mới nâng đỡ được vạn vật. Tài lộc, danh vọng hay địa vị đều là “vật”. Nếu một người có đạo đức sâu dày giống như mảnh đất màu mỡ, đất sẽ nâng đỡ và nuôi dưỡng được vạn vật tốt tươi.
Ngược lại, nếu đức mỏng mà tài sản quá nhiều, giống như xây một ngôi nhà đồ sộ trên nền đất cát lún, sớm muộn gì cũng bị sụp đổ. Khi một người cố tình tích lũy tiền bạc bằng cách tổn nhân hại vật, thì cái “đức” đã cạn kiệt, cho dù tiền nhiều đến mấy cũng ắt sẽ gặp tai họa, của thiên rồi lại trả địa.
Đó chính là lý do vì sao từ xưa đến nay, những người giàu có thực sự và bền vững luôn thấu hiểu quy luật này; họ thường xuyên bố thí, giúp đỡ người nghèo, cống hiến cho xã hội chính là để bồi đắp và duy trì cái đức của mình, giữ cho cái nền móng tài lộc luôn vững chãi.
Vì vậy, nếu lúc này bạn đang phải đối mặt với nợ nần hay nghèo khổ, xin hãy bình tâm để hiểu rằng: Đây không phải là vận xấu, mà là một chặng thử thách để bạn nhìn lại chính mình. Đừng vì túng quẫn mà bán rẻ lương tâm, đừng vì muốn kiếm tiền nhanh mà bước chân vào con đường tăm tối.
Thay vì oán trách số phận hay tìm cách dùng thủ đoạn, hãy tập trung tu dưỡng bản thân, sống thành tín, thiện lương và nỗ lực bằng chính đôi tay của mình. Khi đạo đức của bạn đủ sâu dày để “tải vật”, phúc báo đủ đầy, tiền tài tự khắc sẽ quay trở lại một cách vững bền, an yên và xứng đáng nhất.
Tiểu Hoa biên tập
