Nếu đi bộ trên Thames Street,
gần lâu đài Windsor ở Anh, rất có thể bạn sẽ bước ngang qua thứ này mà chẳng buồn nhìn xuống: một thanh sắt cong nhô ra khỏi mép vỉa hè, cũ kỹ, chẳng đẹp đẽ và trông hơi giống thứ người ta quên tháo đi sau một lần sửa đường.
Nhưng nó có thể đã đứng ở đây từ thời Victoria, khi tiếng động quen thuộc trên những con phố Windsor chưa phải tiếng động cơ ô tô, mà là tiếng vó ngựa và bánh xe lăn trên mặt đường.
Thames Street nằm trên một đoạn dốc gần Windsor Castle. Với chúng ta hôm nay, con dốc ấy chẳng đáng kể. Nhưng với những cỗ xe ngựa nặng nề của thế kỷ XIX, dừng lại giữa dốc là một chuyện khác hẳn. Chỉ cần ngựa mất sức, người đánh xe sơ suất hoặc bánh xe trượt ngược, cả cỗ xe có thể lao xuống phía sau.
Những thanh sắt như trong ảnh được cho là từng đóng vai trò như chốt chặn bánh xe. Khi xe ngựa phải dừng trên dốc, bánh xe có thể được giữ lại nhờ những vật cản chắc chắn này, giúp cỗ xe không trôi ngược xuống đường.
Một giải pháp rất đơn giản. Không điện, không cảm biến, chẳng có hệ thống phanh hiện đại nào cả. Chỉ là một thanh sắt được đặt đúng nơi người ta cần nó.
Rồi ô tô xuất hiện. Xe ngựa dần biến mất khỏi đường phố. Những thanh sắt ấy hết nhiệm vụ, nhưng một số vẫn còn nằm lại bên mép Thames Street.
Và chính sự vô dụng của nó ngày hôm nay lại khiến nó trở nên thú vị.
Bởi chỉ cần nhìn vào một thanh sắt bé xíu, người ta có thể hình dung Windsor của hơn một thế kỷ trước: những cỗ xe lên xuống con dốc, người đánh xe ghìm dây cương, tiếng bánh xe nghiến trên đường, phía trên là lâu đài Windsor đã tồn tại từ rất lâu trước họ.
Các vị vua thay đổi. Xe ngựa nhường chỗ cho ô tô. Đường sá được trải lại hết lần này đến lần khác. Người qua phố cũng chẳng còn ai nhớ những người thợ từng đặt thanh sắt ấy xuống.
Riêng nó vẫn ở đó.
Lịch sử đôi khi không nằm trong viện bảo tàng, cũng chẳng cần một tấm biển lớn ghi “di tích”. Nó có thể nằm ngay dưới chân người qua đường, cũ đến mức bị tưởng là một mẩu sắt thừa.
Và nếu không có ai kể lại câu chuyện của nó, có lẽ một ngày người ta sẽ sửa vỉa hè, nhổ nó lên rồi tự hỏi:
“Không biết cái này để làm gì nhỉ?” .
• (Phan Thế Nghĩa share from Pluto
Sale PM).
