DẤU HIỆU THỨ HAI & THỨ BA – BIẾT TIẾC PHÚC, SỐNG NHÂN HẬU, ÂM THẦM TÍCH ĐỨC
Dấu hiệu thứ hai là biết tiếc phúc, không hưởng tận phúc của đời mình.
Cổ nhân có một lời răn rất sâu sắc: Phúc bất khả tận hưởng. Phúc lộc của một đời người giống như nước trong một chiếc ao có giới hạn. Người biết trân trọng phúc phần sẽ sử dụng chừng mực, đồng thời không ngừng khơi thêm nguồn nước mới. Nhờ vậy, chiếc ao luôn đầy đặn, đến cuối đời vẫn còn phần dư cho con cháu.
Ngược lại, người không biết tiếc phúc thường có bao nhiêu hưởng bấy nhiêu, có bao nhiêu tiêu hết bấy nhiêu. Khi còn sung túc thì phung phí, khi còn khỏe mạnh thì không biết giữ gìn, khi còn được yêu thương thì không biết trân trọng. Đến khi tuổi già ập đến, những gì từng tưởng rằng sẽ tồn tại mãi mãi lại lần lượt mất đi.
Trong lịch sử Trung Hoa, Thạch Sùng thời Tây Tấn là một ví dụ điển hình về sự giàu sang đi kèm với thói hưởng thụ và khoe khoang quá mức.
Thạch Sùng giàu có đến mức dùng nến sáp thay củi đun bếp, xây dựng phủ đệ xa hoa và sở hữu vô số vàng bạc, châu báu. Ông còn có thú vui so sánh tài sản với Vương Khải, một quý tộc có thế lực trong triều đình. Khi Vương Khải dùng những vật dụng đắt tiền để khoe sự giàu có, Thạch Sùng lại tìm cách phô trương sự xa hoa vượt trội hơn.
Có lần, Vương Khải khoe một cây san hô quý hiếm được nhà vua ban tặng. Thạch Sùng không những không tỏ ra ngưỡng mộ mà còn dùng gậy sắt đập vỡ cây san hô ấy, rồi cho người mang ra nhiều cây san hô khác còn quý giá hơn để thay thế.
Sự giàu có của Thạch Sùng khiến người đời kinh ngạc, nhưng cũng khiến lòng tham và sự đố kỵ của nhiều kẻ ngày càng lớn. Khi thế lực bảo vệ ông không còn, tai họa nhanh chóng ập đến. Gia sản bị nhòm ngó, ông bị buộc tội và cuối cùng phải nhận kết cục bi thảm. Bao nhiêu vàng bạc, nhà cửa và của cải xa hoa cũng không thể cứu nổi mạng sống của ông.
Đối lập với Thạch Sùng là Tư Mã Quang, vị tể tướng nổi tiếng đời Tống, người biên soạn bộ Sử ký Tư trị thông giám. Dù giữ địa vị cao và có bổng lộc đầy đủ, ông vẫn sống vô cùng giản dị, không chạy theo sự xa hoa.
Khi thấy con trai có xu hướng thích phô trương, Tư Mã Quang đã viết bài Gia huấn về đức tiết kiệm để răn dạy. Trong đó có câu nổi tiếng: Do kiệm nhập xa dị, do xa nhập kiệm nan. Nghĩa là từ tiết kiệm chuyển sang xa hoa thì dễ, nhưng từ xa hoa quay về tiết kiệm lại vô cùng khó.
Ông hiểu rằng tiền bạc có thể mất đi, chức vị có thể thay đổi, nhưng một khi con người đã quen với lối sống hưởng thụ thì rất khó quay lại cuộc sống giản dị. Vì vậy, tiết kiệm không đơn thuần là giữ tiền, mà còn là giữ cho tâm không bị dục vọng điều khiển.
Từ hai câu chuyện ấy, chúng ta hiểu rằng tiếc phúc không chỉ dành cho người giàu. Sức khỏe là phúc, tình thân là phúc, danh tiếng tử tế là phúc, một bữa cơm đủ đầy cũng là phúc. Người trẻ thức khuya triền miên, ăn uống thất thường, rượu chè quá độ là đang tiêu hao phúc sức khỏe. Người cậy tình thân mà thường xuyên cáu gắt, thất hứa, đòi hỏi quá mức cũng đang làm cạn phúc gia đình.
Cổ nhân dạy tích cốc phòng cơ, tích y phòng hàn, nghĩa là tích trữ lương thực để phòng lúc đói, giữ quần áo để phòng khi lạnh. Hưởng thụ có chừng mực, tiêu dùng có kế hoạch, biết dành lại một phần cho tương lai chính là cách bảo vệ hậu vận.
Tuy nhiên, tiếc phúc không có nghĩa là hà khắc với bản thân. Đặc biệt với những người đã bước qua tuổi năm mươi, cần biết quan tâm đến sức khỏe, khám chữa bệnh đúng lúc, ăn uống đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Tiết kiệm những khoản phô trương là điều nên làm, nhưng tiếc tiền chăm sóc sức khỏe lại là một sai lầm lớn.
Cha mẹ cũng cần hiểu rằng yêu thương con không có nghĩa là làm thay con mọi việc. Nếu luôn bao bọc, đáp ứng mọi đòi hỏi và không để con tự chịu trách nhiệm, chúng ta có thể khiến con mất đi khả năng tự lập. Tài sản lớn nhất để lại cho con không chỉ là tiền bạc, mà còn là đức tính cần kiệm, ý chí và năng lực tự xây dựng cuộc sống.
Dấu hiệu thứ ba là lòng nhân hậu, âm thầm tích đức giúp người.
Nếu tiếc phúc là giữ cho phúc không thất thoát thì lòng nhân hậu chính là cách tạo thêm nguồn phúc mới. Người có lòng nhân không nhất thiết phải giàu có, cũng không cần làm những việc lớn lao. Chỉ cần trong khả năng của mình, luôn biết nghĩ cho người khác và sẵn lòng giúp đỡ khi cần thiết.
Trong lịch sử, Phạm Trọng Yêm thời Bắc Tống là tấm gương tiêu biểu về đạo sống nhân hậu và tích đức.
Cha mất khi ông mới hai tuổi, gia cảnh nghèo khó, tuổi thơ phải trải qua nhiều thiếu thốn. Có thời gian học tập trong chùa, mỗi ngày ông chỉ nấu một nồi cháo loãng, để nguội rồi cắt thành từng phần ăn dần. Cuộc sống thanh đạm ấy kéo dài nhiều năm, nhưng không khiến ông đánh mất ý chí học hành và khát vọng giúp đời.
Sau này, Phạm Trọng Yêm đỗ đạt, làm quan và trở thành một nhân vật có ảnh hưởng lớn trong triều đình. Ông nổi tiếng với câu nói: Tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc. Nghĩa là lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ.
Khi đã có địa vị và tài sản, thay vì chỉ nghĩ đến việc xây dựng cơ nghiệp riêng cho con cháu, ông dành nhiều tâm sức cho cộng đồng. Ông góp phần xây dựng trường học, tạo điều kiện cho con em trong vùng được học hành và lập nên nghĩa trang, dùng lợi tức từ ruộng đất để giúp đỡ những người nghèo khó trong dòng họ.
Người đói được hỗ trợ lương thực, người thiếu thốn được giúp đỡ, những gia đình khó khăn có thêm điều kiện lo việc cưới hỏi và tang ma. Ông tin rằng tài sản vật chất có thể tiêu tan, nhưng đạo đức và lòng nhân hậu có thể truyền lại qua nhiều thế hệ.
Bốn người con trai của Phạm Trọng Yêm đều thành đạt, tiếp tục duy trì truyền thống giúp người và coi trọng đạo đức. Gia tộc họ Phạm được hậu thế nhắc đến như một dòng họ có truyền thống học hành, nhân nghĩa và làm việc thiện lâu dài.
Câu chuyện ấy cho chúng ta một bài học: Phúc lớn nhất để lại cho con cháu không chỉ nằm trong két sắt, mà còn nằm trong nhân cách và những điều tốt đẹp mà cha mẹ đã gieo trồng.
Có người sẽ nghĩ rằng mình không giàu có như Phạm Trọng Yêm thì lấy đâu tiền bạc để làm việc thiện. Nhưng thực ra, giúp người không nhất thiết phải bắt đầu bằng tiền.
Một ánh mắt hiền hòa, một lời động viên đúng lúc, một hành động nhường nhịn, một bàn tay giúp người đang khó khăn, hay một bát cháo dành cho người hàng xóm đau ốm đều là những việc thiện đáng quý.
Người hay giúp đỡ người khác thường không thiếu tình nghĩa khi về già. Bởi trong suốt cuộc đời, họ đã gieo những hạt giống tốt vào lòng người. Khi gặp khó khăn, có người thăm hỏi; lúc đau ốm, có người chăm nom; khi con cháu trưởng thành, cũng được người đời quý trọng vì nếp sống tốt đẹp của gia đình.
Cổ nhân nói: Tích thiện chi gia, tất hữu dư khánh. Nhà tích chứa điều thiện, ắt sẽ có niềm vui còn dư lại cho đời sau.
Đó chính là ý nghĩa sâu xa của việc tích đức. Làm việc thiện không phải để đòi hỏi sự báo đáp, mà để cuộc đời mình trở nên có ích và những người xung quanh được sống tốt đẹp hơn.
Còn tiếp...
Team Uống Trà Thôi sưu tầm
