Dấu hiệu thứ tư là biết đủ, biết dừng và biết lui đúng lúc.
Lão Tử từng dạy: Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đãi. Biết đủ thì không nhục, biết dừng thì không nguy. Đây là một trong những đạo lý quan trọng nhất để giữ gìn hậu vận.
Quý vị hãy nhìn quy luật của tự nhiên. Mặt trời lên đến đỉnh rồi bắt đầu xế bóng. Trăng tròn đến độ viên mãn rồi cũng dần khuyết. Nước đầy thì tràn, trái chín quá lâu không hái rồi cũng héo rụng. Vạn vật khi đạt đến cực thịnh đều bắt đầu chuyển sang một giai đoạn khác. Con người cũng không nằm ngoài quy luật ấy.
Trong lịch sử, câu chuyện giữa Phạm Lãi và Văn Chủng thời Xuân Thu là bài học nổi tiếng về nghệ thuật biết dừng.
Khi nước Việt bị nước Ngô đánh bại, Việt Vương Câu Tiễn phải chịu cảnh nhục nhã, nếm mật nằm gai để chờ ngày phục quốc. Phạm Lãi theo vua chịu đựng gian khổ, còn Văn Chủng ở trong nước lo việc trị quốc và chuẩn bị lực lượng. Sau nhiều năm kiên trì, hai người đã góp công lớn giúp Câu Tiễn đánh bại nước Ngô, khôi phục vị thế nước Việt.
Nhưng khi công thành danh toại, Phạm Lãi lại lựa chọn rời khỏi triều đình. Ông hiểu rằng người đứng đầu có thể cùng bề tôi chia sẻ hoạn nạn, nhưng khi quyền lực đã đạt đến đỉnh cao, lòng người rất dễ thay đổi.
Trước khi ra đi, Phạm Lãi gửi thư khuyên Văn Chủng nên rời khỏi chốn quan trường. Trong thư có câu nổi tiếng: Chim khôn hết thì cung tốt bị cất, thỏ khôn chết thì chó săn bị nấu. Ý nói khi công việc đã hoàn thành, những người từng có công lớn đôi khi lại trở thành đối tượng khiến kẻ cầm quyền lo ngại.
Văn Chủng không nghe lời khuyên ấy. Ông cho rằng công lao của mình quá lớn, nhà vua không thể nào bạc đãi. Nhưng khi quyền lực thay đổi, ông bị nghi kỵ và cuối cùng phải nhận kết cục bi thảm.
Còn Phạm Lãi sau khi rời nước Việt đã đổi tên, đến vùng đất khác làm ăn buôn bán. Nhờ tài nhìn nhận thời thế, ông trở thành một thương nhân giàu có nổi tiếng, được hậu thế gọi là Đào Chu Công. Ông nhiều lần gây dựng được tài sản lớn rồi lại phân phát cho người nghèo và những người xung quanh. Cuộc đời ông trở thành biểu tượng của sự thành công nhưng không tham giữ đến tận cùng.
Cùng trải qua gian khổ, cùng góp công dựng nên đại nghiệp, nhưng hai người lại có hậu vận khác nhau. Một người biết lui đúng lúc, một người không nhận ra thời điểm cần dừng. Khoảng cách giữa hai số phận đôi khi chỉ nằm ở một lựa chọn.
Đạo lý này không chỉ dành cho những người làm quan hay nắm quyền lực. Trong kinh doanh, có người đã tích lũy được cơ nghiệp vững vàng nhưng vẫn muốn mạo hiểm thêm một lần, cuối cùng đánh mất thành quả cả đời. Trong công việc, có người đã đến lúc nên nhường vị trí cho thế hệ sau nhưng vẫn cố bám giữ chức danh, khiến uy tín dần hao mòn. Trong gia đình, có cha mẹ không biết dừng việc can thiệp vào cuộc sống của con cái, khiến tình thân ngày càng xa cách.
Người có trí tuệ hiểu rằng không phải cứ tiến lên mới là thành công. Đôi khi biết dừng lại đúng lúc mới là chiến thắng lớn nhất.
Dấu hiệu thứ năm là giữ được gia đạo hòa thuận, xây dựng một mái nhà ấm êm.
Người trẻ có thể dành phần lớn thời gian cho công danh, tiền bạc và các mối quan hệ ngoài xã hội. Nhưng khi tuổi già đến, điều còn lại quan trọng nhất vẫn là mái nhà và những người thân yêu bên cạnh.
Sử sách Trung Hoa từng ghi lại câu chuyện về gia đình họ Trương, chín đời cùng chung sống dưới một mái nhà. Gia đình đông người nhưng vẫn giữ được sự hòa thuận, đến mức vua Đường Cao Tông phải đích thân tìm đến hỏi bí quyết.
Người đứng đầu gia đình là Trương Công Nghệ. Khi được nhà vua hỏi vì sao gia đình có đông thành viên như vậy mà vẫn giữ được hòa khí, ông không trả lời dài dòng mà xin giấy bút, viết liên tiếp một trăm chữ Nhẫn rồi dâng lên nhà vua.
Câu chuyện ấy được lưu truyền với tên gọi Bách Nhẫn Đường.
Một trăm chữ Nhẫn tượng trưng cho hàng trăm lần nhường nhịn, bao dung và đặt tình thân lên trên sự hơn thua. Trong một gia đình đông người, mỗi thành viên đều có tính cách và suy nghĩ khác nhau. Nếu ai cũng muốn phần thắng thuộc về mình, mái nhà khó tránh khỏi tranh chấp. Nhưng nếu mỗi người biết nhường một câu, bỏ qua một chuyện nhỏ và nghĩ cho người khác nhiều hơn, gia đình sẽ giữ được sự yên ổn lâu dài.
Cổ nhân có câu: Gia hòa vạn sự hưng. Gia đình hòa thuận thì muôn việc dễ thành. Một mái nhà bất hòa giống như chiếc thuyền thủng đáy, dù người chèo có giỏi đến đâu cũng khó đi xa.
Muốn giữ được gia đạo, trước hết cần nhớ ba điều.
Thứ nhất, trong nhà đừng quá coi trọng thắng thua. Vợ chồng, cha mẹ và con cái sống với nhau cả đời, nếu chuyện gì cũng phân định đúng sai đến cùng thì mái nhà chẳng khác nào một phiên tòa không bao giờ kết thúc. Việc lớn cần bàn bạc rõ ràng, việc nhỏ nên rộng lượng bỏ qua. Đôi khi nhường một câu không phải là chịu thua, mà là giữ gìn tình nghĩa.
Thứ hai, người lớn phải làm gương về sự nhẫn nhịn và bao dung. Cha mẹ không thể yêu cầu con cái biết nhường nhịn trong khi bản thân luôn nóng nảy, trách móc và áp đặt. Người đứng đầu gia đình càng có trách nhiệm lớn thì càng cần điềm đạm, công bằng và biết lắng nghe.
Thứ ba, hãy đối xử hiếu thuận với cha mẹ già. Cổ nhân dạy rằng con cái thường học cách đối đãi với cha mẹ thông qua chính những gì chúng chứng kiến trong gia đình. Hôm nay chúng ta chăm sóc cha mẹ ra sao, ngày mai con cái có thể sẽ học theo cách ấy để chăm sóc chúng ta.
Một gia đình có truyền thống hiếu nghĩa, ông bà được kính trọng, cha mẹ được yêu thương và con cháu được dạy dỗ tử tế chính là nền tảng vững chắc cho hậu vận của nhiều thế hệ.
Tiền bạc có thể mua được nhà cao cửa rộng, nhưng không thể mua được tiếng cười trong bữa cơm gia đình. Danh vọng có thể khiến người ngoài kính nể, nhưng không thể thay thế tình yêu thương của những người thân bên cạnh.
Vì vậy, người muốn có tuổi già an ổn cần biết giữ gìn mái nhà ngay từ khi còn trẻ. Bởi một gia đình hòa thuận chính là nơi phúc đức có thể ở lại lâu dài.
Còn Tiếp...
Team Uống Trà Thôi sưu tầm
